Inspiratie

Deze maand precies twintig jaar geleden begon ik aan mijn tweede studie. Ik had mijn vertaalopleiding achter de rug, had (nog) geen zin om fulltime vertaler te worden en had nog een paar jaar recht op studiefinanciering. Dus trok ik van Maastricht naar Groningen om mijn geluk te beproeven aan de universiteit. Na een jaar had ik mijn propedeuse Deens op zak en stapte ik over op de bovenbouwstudie Alfa-Informatica. (Ik schreef al dat het twintig jaar geleden was, dus van bachelors en masters was nog geen sprake.)

Een van de aio’s waar ik destijds les van kreeg, werkt nog steeds aan hetzelfde instituut (al heet het vak nu Informatiekunde), maar heeft inmiddels ‘dr.’ voor zijn naam staan. Dr. Gosse Bouma. Op zijn website staat een aantal demo’s die zijn voortgekomen uit onderzoeksprojecten waaraan hij heeft gewerkt. Zo is er TermPedia, een systeem dat allerlei terminologie in een document of op een website herkent en daar hyperlinks van maakt zodat er een definitie op je scherm verschijnt als je je muis op een herkende term zet. En ‘Joost mag het weten’, een soort zoekmachine die je een vraag in natuurlijke taal kunt stellen, waarop na enig wachten een of meer mogelijke antwoorden komen. Bij de twee vragen die ik stelde, klopte het antwoord niet, maar dat kan toeval zijn. De voor vertalers nuttigste demo is die van Verwante Woorden. De beschrijving van de site zelf:

“De demo laat zien welke zelfstandige naamwoorden en namen het meest verwant zijn aan een gegeven woord. Verwante woorden worden gevonden door te zoeken in krantentekst (500 miljoen woorden) afkomstig uit het AD, Trouw, Volkskrant, NRC, en Parool uit de periode 1997-2004 ontleend aan het Twente Nieuws Corpus. Twee woorden zijn verwant wanneer ze vaak in identieke contexten voorkomen, bijvoorbeeld als lijdend voorwerp of onderwerp van hetzelfde werkwoord, of voorafgegaan door hetzelfde bijvoeglijke naamwoord.”

Nu de praktijk. Ik toets de titel van dit stukje, ‘inspiratie’, in. Dat levert naast heel wat andere informatie deze werkwoorden op waarbij ‘inspiratie’ het onderwerp kan zijn: put, doe_op, in de steek laat, ontleen, werk_door, ben_weg, kom_voort, haal, ga_uit, ontbreek, verdwijn, kom, concludeer, bied, lever, lig, vind, zoek, kom_uit, vorm

Dus als je inspiratie je in de steek laat, kan Verwante Woorden je weer een stukje op weg helpen. (Mijn inspiratie voor deze post komt overigens voort uit een uit februari van dit jaar daterende column van Dennis Keesmaat op de website van het Expertisecentrum Literair Vertalen.)

Geleerd

Een van de leuke dingen van vertaler zijn, blijft voor mij dat je regelmatig dingen leert van je werk. Hoewel ik, zoals alle vertalers, mijn eigen specialisaties heb, komen er toch regelmatig te vertalen teksten op mijn scherm die daar net iets buiten vallen, en soms over onderwerpen waar ik nog niet erg veel vanaf weet. Al doende leert men, en dankzij internet kom ik er meestal toch wel uit. Maar ook zonder dat soort vertalingen, ontdek ik regelmatig nieuwe dingen. Vandaar een nieuwe rubriek op dit blog: Wat heb ik deze week geleerd? Met daarin deze week:

  • Er zijn gesloten buyer communities op internet. Online winkels met erg aantrekkelijke kortingen, die niet te vinden zijn via zoekmachines maar waarvoor je moet worden uitgenodigd door bestaande leden.
  • Er zijn klanten die zonder blikken of blozen om zoveel korting op een vertaling vragen dat je, als je erop in zou gaan, een hele dag voor niets zou werken. En die vervolgens, als je die korting niet geeft, je de opdracht toch gewoon geven en blijven terugkomen met nog meer werk.
  • Verkoopvertegenwoordigers vinden een verkoopgesprek geslaagd als de (potentiële) klant minimaal 70% van de tijd aan het woord is.
  • Een inschrijving bij de Kamer van Koophandel leidt inderdaad binnen de kortste keren tot ongewenste telefoontjes van bedrijven die je een vermelding in hun bedrijvengids willen aansmeren.
  • Het mag dan nog wel zomer zijn, maar als je om 10 uur ‘s avonds na een onweersbui naar een openluchtconcert gaat, is het behoorlijk koud.

Sony-taal

Tja. Van een bedrijf als Sony verwacht je toch dat ze enigszins investeren in kwaliteitsvertalingen. Niets is blijkbaar minder waar. In een tekst die ik vandaag moest vertalen voor een ander bedrijf, kwam ik een verwijzing tegen naar deze website van Sony, waarop naast heel wat andere kromme taal onder andere dit te lezen is:

“Selecteer hieronder uw VAIO-model, zodat wij u online oplossingen op maat van uw behoeften kunnen aanbieden. (…) Merk op dat u met uw serienummer moet aanmelden (aanmeldoptie 1) om toegang te krijgen tot de rubriek ‘Neem contact’. Geniet van uw bezoek!”

vaio

Chinglish

Er zijn hele websites gewijd aan het fenomeen Chinglish: door Chinees beïnvloed Engels dat vooral veel wordt gefotografeerd op van fouten wemelende borden en aanplakbiljetten in China. Zo is er The Chinglish Collection van Everett Griffith, maar ook bijvoorbeeld een pagina op de website van de BBC, Leon’s Chinglish Page en een hele serie foto’s op Enkeltje Bangkok.

Foto van Chris Dew, overgenomen van bbc.co.uk
Foto van Chris Dew, overgenomen van bbc.co.uk

Er is een Engelstalig Wikipedia-artikel waarin Chinglish uitgebreid wordt beschreven, inclusief voorbeelden van veel gemaakte fouten, verklaard vanuit de Chinese fonetiek, woordenschat en grammatica. Zo schijnt het Chinese woord ‘kàn’ zowel ‘zien’, ‘kijken’, ‘lezen’ en ‘kijken naar’ te kunnen betekenen, waardoor het niet vreemd is als een Engelssprekende Chinees zegt: “I am watching a book”, of “Tomorrow, I will look a movie”.

Op 6 december 2002 publiceerde de BBC al het artikel Beijing seeks to root out ‘Chinglish’, waarin werd gemeld dat de Chinese VVV er genoeg van heeft en mensen vraagt gevallen van Chinglish door te geven. Een speciaal panel van leraren Engels en expats zou zich over de gevonden fouten buigen. Ook in de aanloop naar de Olympische Spelen van vorig jaar zijn er pogingen gedaan om het Chinglish uit het straatbeeld te krijgen.
Erg veel geholpen heeft het allemaal blijkbaar niet, want deze week berichtte diezelfde BBC: Shanghai seeks end to ‘Chinglish’. Dit keer is de aanleiding de World Expo in Shanghai, waar miljoenen bezoekers worden verwacht. Studenten gaan overal in de stad Engelse borden bekijken. Als ze een fout vermoeden, geven ze die door aan de regering, die vervolgens de verantwoordelijken sommeert om het bord aan te passen. Zou het dit keer wel helpen?

Manic Monday

Het was weer zo’n Manic Monday vandaag. Na het weekend weer in het school- en werkritme komen, dochterlief die daar niet zo goed tegenkan en dat duidelijk laat merken, diezelfde dochterlief die tot twee keer toe bij haar vriendinnetje vandaan belde of ze niet nog wat langer mocht blijven, waarna ze uiteindelijk pas tegen half acht thuiskwam, zonder fietssleutel (verloren), de weekendboodschappen waar ik zaterdag niet meer aan toe was gekomen, de eerste koorrepetitie van het nieuwe seizoen… En tussendoor ook nog gewoon werken. Met een klant die voortdurend kleine veranderingen in een al geleverde vertaling stuurde, waarbij hij ook zo nu en dan het verkeerde bestand meestuurde, een paar andere klanten die opdrachten bij me kwijt wilden waar ik geen tijd voor had omdat ik al behoorlijk vol zat, een grote opdracht die een maand werd uitgesteld zodat ik opeens wél weer tijd over had, en als klap op de vuurpijl een aanvraag voor een nieuwe opdracht. 80.000 woorden die binnen 15 werkdagen moeten worden vertaald. Gelukkig niet door één vertaler, maar mijn gedeelte is toch nog zo’n 35.000 woorden. De klant van mijn klant is een bedrijf dat producten maakt voor tandtechnici. Het te vertalen materiaal is voor intern gebruik binnen het bedrijf, wat de klant van de klant de volgende uitspraak ontlokte: “Speed is more important than quality for this project”.

Wel eerlijk van zo’n klant, om dat gewoon toe te geven. Maar eigenlijk is het mijn eer wel te na om een opdracht aan te nemen waarbij de kwaliteit van de vertaling niet uitmaakt…

Vrije iPhone?

vrije iPhone?
vrije iPhone?

Voor zover ik weet wordt Facebook vertaald via crowdsourcing, niet altijd een garantie voor de beste vertalingen. Of de advertenties op dezelfde manier vertaald worden, weet ik niet. Maar helemaal goed gaat het niet altijd, zoals hier te zien is in een advertentie waarin een ‘vrije iPhone’ wordt aangeboden. Geen idee wat ik me daar bij moet voorstellen. Of zou het toch om een gratis iPhone gaan?

Vertalers en hun klanten

Op haar weblog Musings from an overworked translator  postte Jill Sommer gisteren een top 10 van adviezen aan klanten. Ik zal ze hier niet allemaal overnemen, maar haar als advies vermomde klachten kwamen me stuk voor stuk erg bekend voor.  Van vragen om tariefverlagingen (nummer 2) tot slordige communicatie (nummer 10) en van te grote hoeveelheden (nummer 4) tot te weinig feedback (nummer 7): ik kom ze allemaal regelmatig tegen.

Een tijd geleden ontdekte ik via via dit filmpje, dat erg veel met deze top 10 te maken heeft:

Geen vakantie meer

De vakantie is voorbij. Zes weken had ik vrij. Nou ja, vrij… Ik heb niet gewerkt. Maar ik bleef natuurlijk moeder, het huishouden verdween niet en ik kreeg ook nog eens een week bezoek uit het buitenland waarvoor er vooraf veel extra werk in huis moest gebeuren. Maar er waren geen deadlines, schooltijden en buitenschoolse activiteiten. Geen wekker, geen dwingende verplichtingen.

Nu is dat weer voorbij. Ik had nog geen werk gepland voor deze week (sterker nog, de eerste aangekondigde opdracht zou pas eind deze maand beginnen), dus ik hoopte op een rustig begin. Mijn nieuwe laptop verder inrichten, misschien wat achterstallige administratie en heel misschien een klein opdrachtje om op gang te komen. Dat ging toch wat anders.

De dag begon, zoals gepland, redelijk rustig. Ik heb me weer eens voorgenomen om de ochtenden wat minder hectisch te maken, dus ik had gisteravond alles al klaargelegd. Schone kleren voor dochterlief, eten en drinken in haar schooltas, haar schoenen en bril opgezocht, tafel gedekt voor het ontbijt. Heerlijk was dat vanmorgen. Wat minder leuk was dat dochterlief van de zenuwen een uur te vroeg wakker werd en mij ook wakker maakte. Maar goed. Ik leverde haar keurig tegen half negen op school af en deed vervolgens een rondje door de supermarkt. Thuis nog even wat huishoudelijke klusjes opgeknapt en toen deed ik mijn laptop open. Ik had mijn mail nog niet gestart of er floepte een mailtje binnen: klant W. uit Amsterdam vroeg of ik tijd had voor 450 woorden telecom voor vandaag en 1600 woorden software voor morgen. Prima, redelijk rustig nog. Terwijl ik net aan het kleinste opdrachtje was begonnen, stuurde W. weer een mail: konden er vandaag nog 1700 woorden voor een website over computeraccessoires bij? Natuurlijk. 2150 woorden op een dag, dat moet te doen zijn.

Waar ik geen rekening mee had gehouden, was dat ik nog niet alle noodzakelijke software op mijn nieuwe laptop had geïnstalleerd. Voor het kleine opdrachtje was dat geen probleem; dat moest gewoon in Excel, met een paar speciale, meegestuurde macro’s. Maar die 1700 woorden moesten in een TM-programma dat bij een andere klant op een server draait. Na enig zoekwerk kon ik nog wel de e-mail vinden waarin de installatiegegevens voor dat programma stonden, maar de gebruikersnaam en het wachtwoord die daarin stonden, bleken niet meer te werken. Geen nood, het programma stond ook nog op mijn hoofdcomputer, een enigszins verouderde pc. Helaas werkt die een stuk trager dan mijn gloednieuwe laptop en zeker als er dingen via internet moeten gebeuren, dus het vertalen van die 1700 woorden duurde een stuk langer dan gepland.

Natuurlijk kon ik ook niet gewoon aan één stuk doorwerken, want zo werkt het vrijwel nooit met mij. Net voor twaalven had ik de kleine opdracht af en kon ik net op tijd op de fiets springen om dochterlief van school te halen. Nadat ik haar ‘s middag weer naar school had gebracht, kon ik net anderhalf uur aan de grotere opdracht werken voordat ik haar weer moest ophalen. Toen moesten we eerst dringend de stad in om gymschoenen voor haar te kopen, want haar voeten waren alweer gegroeid. Er ging een vriendinnetje mee op de fiets, dus erg snel ging het allemaal niet. Ruim een uur later was ik pas weer thuis. Dochterlief was gelukkig nog even met het vriendinnetje mee naar huis en manlief was zo vriendelijk om zich over het eten te bekommeren, dus kon ik me nog even goed concentreren. Precies om half zes, net toen manlief het eten klaar had, stuurde ik mijn vertaalde bestanden terug.

In de tussentijd had klant W. me ook nog gepolst over 12.500 woorden die eind volgende week af moeten, en mailde klant L. uit Brussel of ik tijd had voor 6500 woorden voor eind deze week. Die laatste opdracht bleek achteraf al aan een ander te zijn vergeven. Doordat ik even weg was geweest, had ik niet meteen kunnen reageren en “dus” had L. maar vast contact opgenomen met een andere vertaler. Geen leuke praktijken, maar een ramp is het niet. Aan de stroom e-mails van vandaag te zien, is de crisis op mijn vakgebied nog steeds niet ingetreden en hoef ik me voorlopig geen zorgen te maken dat ik zonder werk kom te zitten…

(Niet) kunnen lezen

Leer lezen en schrijvenIk ging vandaag eindelijk een nieuwe reservebril uitzoeken om naast mijn lenzen te gebruiken. Mijn oude reservebril sneuvelde twee jaar geleden toen ik er per ongeluk op ging zitten en omdat ik mijn lenzen zonder problemen zo’n beetje dag en nacht in heb, had ik tot nu toe niet veel haast gemaakt met vervangen. De opticien heeft namelijk het liefst dat je je lenzen ‘s avonds uitdoet en dan pas op de middag van de volgende dag, zónder lenzen, je ogen laat meten. En het komt mij meestal niet zo uit om zo lang halfblind rond te lopen. Ik heb tenslotte geen reservebril meer.

Maar het wordt steeds lastiger zonder bril. Als ik ‘s avonds nog even in bed televisie wil kijken voordat ik ga slapen, kan ik zonder lenzen de ondertiteling niet meer lezen, al staat de tv hooguit tweeëneenhalve meter van mijn gezicht af. En als ik ‘s morgens opsta, moet ik meteen mijn lenzen indoen, anders heb ik binnen de kortste keren hoofdpijn.

Dus deed ik vanmorgen mijn lenzen niet in en vertrok ik aan het begin van de middag met een beginnende hoofdpijn naar de opticien. Een uurtje later waren mijn ogen doorgemeten, had ik twee monturen uitgezocht (tweede bril cadeau), had ik me laten voorlichten over kosten, vergoedingen en all-risk verzekeringen en besloot ik nog even de stad in te gaan. Daar was ook geen lol aan. Ik was voortdurend bang dat ik bekenden straal voorbij liep omdat ik geen gezichten herkende en ik kon niet van grote afstand de leuke aanbiedingen al zien.

Ik begon wel honger te krijgen en besloot mezelf op een broodje van Bakker Bart te trakteren. Hoewel het broodjesmenu met koeienletters achter de balie hing, kon ik daar niets van lezen. Met enige moeite zag ik dat er panini’s waren in verschillende smaken, maar wat de ingrediënten waren? Ik kon het met geen mogelijkheid lezen, zelfs niet als ik helemaal over de balie heen ging hangen. Er zat dus niets anders op: ik moest een medewerkster vragen om het menu voor me voor te lezen. Als ze maar niet denkt dat ik niet kan lezen, dacht ik nog. En toen een collega van haar wat later vriendelijk lachend naar me keek: zie je wel, ze hebben het aan elkaar verteld.

En hoewel niet kunnen lezen of schrijven helemaal niet iets is om je voor te schamen, ging ik dat dus haast wel doen. Terwijl ik geen enkel probleem met lezen en schrijven heb. In tegendeel, het is mijn vak. Dus hoe moeilijk moet het niet zijn voor mensen die écht niet of maar matig kunnen lezen en schrijven. Over een kleine maand is het weer Week van de Alfabetisering, waarin aandacht wordt gevraagd voor de 1,5 miljoen volwassenen in Nederland die grote moeite hebben met lezen en schrijven en de 25% (!) van de kinderen die de basisschool verlaat met een leesachterstand van twee jaar. Met als doel het stigma te verminderen en wat aan het probleem te doen.

Ik heb zodra ik thuiskwam mijn lenzen weer ingedaan.

Automatische VAR

Goed nieuws van de Belastingdienst, die het blijkbaar inderdaad wat makkelijker wil maken. In de nieuwsbrief van FNV Zelfstandigen las ik het volgende:

De Belastingdienst stuurt zelfstandig ondernemers voortaan automatisch een Verklaring Arbeidsrelatie (VAR) toe. U krijgt de VAR vanaf half augustus vanzelf in de brievenbus, als u de afgelopen drie jaar een ongewijzigde VAR hebt gehad. Geldt dit niet voor u, dan kunt u vanaf half september zelf een VAR aanvragen via de website van de Belastingdienst. Het advies is om uw VAR goed na te kijken. Er zijn vier verschillende verklaringen mogelijk. Hebt u de VAR gekregen die u wilt? Let ook goed op de omschrijving van uw werkzaamheden. Bent u bijvoorbeeld in de tussentijd ook andere activiteiten gaan ondernemen, moet u daarvoor een tweede VAR aanvragen. (Meer informatie op de site van FNV Zelfstandigen.)

Voor iemand die, zoals ik, er vaak pas in januari of februari aan denkt om een nieuwe VAR aan te vragen, nadat al haar Nederlandse klanten al gevraagd hebben om een kopie, is dit erg praktisch. Nu maar hopen dat de Belastingdienst niet weer allerlei dingen door elkaar gaat halen, zoals bij mij wel vaker gebeurt…