Vertalersdag

Een leuke verrassing vandaag: vanmorgen lag er een ecard van een van mijn klanten in mijn mailbox. Een felicitatiekaartje, dus ik dacht even dat ze zich vergist hadden, want ik was drie maanden geleden jarig. Maar nee, het kaartje was ter gelegenheid van de feestdag van Sint-Hiëronymus, blijkbaar een van de vier grote kerkvaders van het Westen. De katholieke kerk viert die feestdag op 30 september en omdat Sint-Hiëronymus de patroonheilige van heel veel beroepen waaronder vertalers is, is 30 september ook uitgeroepen tot internationale vertalersdag.

Hiëronymus door Antonello da Messina (bron: Wikipedia)

Voor mij was het een werkdag zoals alle andere, maar ik was wel aangenaam verrast door het kaartje!

Tolken voor Khadaffi

Ik heb in mijn vertalerscarrière een paar keer informeel getolkt. Dat was steeds consecutief en omdat het informeel was, had ik alle tijd om na te denken en was het niet erg als ik af en toe niet uit mijn woorden kwam. Ik moet er niet aan denken om officieel en simultaan te tolken – ik zou het al binnen twee minuten opgeven. Het is natuurlijk ook niet voor niets dat er speciale opleidingen voor tolken zijn.

Hoe moeilijk simultaan tolken kan zijn, werd gisteren beschreven in een prachtig artikel in de New York Post over de privétolk die een 95 minuten durende monoloog van Khadaffi voor de Verenigde Naties ‘mocht’ vertalen. Twintig minuten voor het einde gaf hij het in wanhoop op. Het hele artikel is hier te lezen; dit is mijn samenvatting met vertaalde citaten (cursief):

De persoonlijke tolk van Khadaffi had 75 minuten geworsteld met de waanzinnige woorden van de Lybische dictator toen hij het in wanhoop opgaf. “Ik kan er niet meer tegen”, schreeuwde Khadaffi’s tolk in het Arabisch in de microfoon die aan stond. Hij stortte in en het hoofd van de Arabische tolkensectie van de VN moest het de laatste 20 minuten overnemen.

Hoewel de VN beschikt over 25 Arabische tolken en vrijwel alle sprekers ervoor kiezen de tolken van de VN te gebruiken (omdat je die dan altijd de schuld kan geven als er iets mis gaat), stond Khadaffi erop zijn eigen tolken mee te nemen. Hij beweerde dat hij in een speciaal dialect zou spreken dat de VN-tolken niet zouden verstaan, maar volgens hen sprak hij gewoon standaard-Arabisch.

Mensen die eerder al voor Khadaffi hebben getolkt, leven mee met de wanhoop van de tolk. Niet alleen de maffe samenzweringstheorieën over de moord op Kennedy en de Mexicaanse griep zijn een uitdaging, maar ook de vreemde maniertjes van de getikte Lybiër. Khadaffi schijnt niet alleen onlogische dingen te vertellen, maar dan ook nog eens op een bizarre manier. Khadaffi heeft de gewoonte dezelfde zin telkens opnieuw te herhalen, wat [volgens een tolk met ervaring] “handig is, want als je het de eerste keer dat hij het zegt niet begrijpt, kun je het de tweede of derde keer nog goed vertalen”. Daarnaast kletst hij er soms hele tijden maar wat op los, waarbij hij soms mompelt en soms in zichzelf praat.

De man die de gekwelde tolk uit zijn lijden had verlost, kreeg de volgende dag een vrije dag van de VN. Tolken voor Khadaffi schijnt een hoop verlofdagen op te leveren…

Verbeslechteringen

Het was nogal stil op mijn blog de laatste tijd. Mijn laatste echte post dateert van 13 september, bijna twee weken geleden. (De post daarna, ‘Opgevangen’, was een kladje dat ik regelmatig wilde aanvullen en dat ik op 18 september per ongeluk publiceerde, waarna ik dat maar zo liet.) Waarom zo weinig geblogd? Eigenlijk vooral omdat het zo vreselijk druk is op het werkfront.

Naast alle andere dingen die ik de afgelopen twee weken heb gedaan en die nu eenmaal horen bij het zijn van een vertalende thuiswerkmoeder (dochterlief elke week begeleiden naar koor en circusles, manlief naar afspraken brengen die te ver zijn om te fietsen, boodschappen doen om gogo’s te sparen voor dochterlief, eigen brillen ophalen bij de opticien, bril van dochterlief laten repareren bij diezelfde opticien (maar natuurlijk op een andere dag), boekenkast uitmesten omdat het leek of er een muis in rondliep, dochterlief helpen bij het verzorgen van haar nieuwe konijn, op zoek naar cadeautjes voor het gezin van zusjelief dat een dezer dagen wordt uitgebreid en zo nog heel wat meer), heb ik de afgelopen twee weken maar liefst 42.000 woorden verwerkt. En dan heb ik het over gewogen woorden, en niet over echte woorden (de TM-kenners weten wat ik bedoel). 4200 woorden per werkdag dus, en dat is wat lastig te combineren met al die andere activiteiten.

In zulke drukke tijden helpt het niet als je te maken krijgt met klanten die menen datgene waarvoor ze jou hebben ingehuurd, zelf beter te kunnen. Deze week had ik weer zo’n geval. Ik had een tekst van maar liefst 630 woorden over tapijttegels vertaald, van het Engels naar het Nederlands. Ik geef toe: dat valt niet binnen mijn gebruikelijke specialismen. Desondanks had ik niet verwacht dat mijn klant (een vertaalbureau) me zulk negatief commentaar van hun klant zou doorsturen. Mijn vertaling zou “full of faults” zijn. Na nadere bestudering van de door de klant ‘gecorrigeerde’ tekst bleek dat ze mijn vertaling op tien plaatsen hadden veranderd. Dat is inderdaad veel, op 630 woorden, dus daar schrok ik in eerste instantie even van.

Tot ik zag wat ze hadden veranderd. Eén zin was totaal gewijzigd en had inhoudelijk niets meer te maken met wat er in het Engels had gestaan. Een andere zin was helemaal verwijderd. In vier gevallen ging het om een ‘preferential change’, een voorkeur van de klant terwijl mijn alternatief niet fout was en één keer had ik inderdaad een fout gemaakt toen ik “leven het bos” had geschreven in plaats van “leven in het bos”. De laatste drie ‘correcties’ waren echt irritant: ‘standaardkleuren’ moest ‘standaard kleuren’ worden, van ‘kleurupdate’ was ‘kleur update’ gemaakt en, als klap op de vuurpijl, ‘herkleuringsopties’ had ik volgens de klant moeten schrijven als ‘her kleurings opties’…

Dat was eergisteren. Vandaag ontdekte ik via-via dat er in het Duits een mooi woord is voor dit soort verbeteringen die eigenlijk verslechteringen zijn: Verschlimmbesserungen. Letterlijk verslechtbeteringen dus (8 Google-hits), maar ik denk dat ik ze maar verbeslechteringen ga noemen (nog geen Google-hits, dus ik maak nieuwe taal). Martin Crellin schreef er vandaag een logje over op zijn weblog False friends, good and bad translation, Denglish, Tipps für Übersetzer en via Google vond ik o.a. een artikel van Ewoud Sanders in het NRC.

Maar Verschlimmbesserung of verbeslechtering, mij kostte het deze week drie kwartier van mijn toch al zo krappe tijd (maar het leverde wel inspiratie op voor een logje).

Opgevangen (1)

Zomaar wat dingetjes die ik heb opgevangen, op straat, op televisie of waar dan ook. Soms moet ik erom lachen, soms stoort het me enorm.

  • Een van de commentatoren van de Vuelta op Eurosport heeft het regelmatig over ‘secondjes’ en dan ook nog eens zó, met zijn Brabantse (Eindhovense?) accent, dat het lijkt of het het over ‘kontjes’ heeft. In ‘een paar secondjes’ lijkt het bijvoorbeeld net of hij ‘paarse kontjes’ zegt.
  • Acteurs in GTST laten het onderwerp van een zin vaak volgen door ‘die’: “Laura die heeft gezegd dat ze ons wel wil helpen.” “Rick die kwam nog langs.” In het dagelijks leven hoor ik dat nauwelijks, maar misschien is het een Randstad-verschijnsel?
  • Nagesynchroniseerde kinderseries op Nickelodeon zijn soms vreemd vertaald. Vooral het gebruik van de onvoltooid verleden tijd is opvallend: “Gaf jij niet ooit dansles?” “Ik was zelfs dansinstructeur.” “We mochten elkaar altijd, en nu vechten we om een stomme prijs.” Maar ook andere werkwoordconstructies: “De winnaar krijgt….” Reactie: “Dat zal ik zijn.”
  • Tweede Kamerlid Paul Tang heeft de Miljoenennota naar de pers gelekt. Het NOS Journaal op 3 (in 60 seconden) doet alsof het het Jeugdjournaal is en zegt daarover: “Tang heeft sorry gezegd en mag voor straf een maand niet over financiën praten”.
  • Reclame van een van de vele kredietverstrekkers: “XYZ.nl kan u tot € 1500 of meer opleveren”.  Dus wat is het nu? Tot 1500 euro, of meer dan 1500 euro?
  • Reclame van de Staatsloterij, op posters voor en bordjes in winkels: “Koop hier uw winnende staatslot?” Wat doet dat vraagteken daar?

Computerblues

Een van de nadelen van het freelancerbestaan is dat je niet kunt terugvallen op anderen. Als je op kantoor werkt en je niet goed voelt, meld je je ziek. Eventueel dringend werk wordt door een collega overgenomen. De financiële administratie wordt gedaan door een boekhouder en het kantoor heeft meestal op z’n minst één systeembeheerder. Als je computer niet naar behoren werkt, gebruik je tijdelijk een andere terwijl de systeembeheerder die van jou weer aan de praat probeert te krijgen.

In mijn dagelijkse praktijk gaat dat anders. Ik ben gelukkig niet vaak ziek, maar als het gebeurt, kan ik het me niet altijd veroorloven om niet te werken. Mijn belastingaangifte heb ik een paar jaar geleden, na heel wat vallen en opstaan, toch maar uitbesteed aan een boekhouder, maar facturen, btw-aangifte en andere administratie doe ik nog steeds zelf.

En dan het systeembeheer. Dat deed ik tot nu toe altijd zelf. Het kostte soms wat tijd, maar het lukte me altijd om voor elkaar te krijgen wat ik wilde. Tot vorige week. Ik heb in huis maar liefst vier computers. De oudste is een laptop van een jaar of acht oud, zonder draadloos internet en met verouderde software, maar nog goed genoeg voor een deel van de spelletjes die dochterlief erop speelt. De volgende is een pc. Ongeveer drie jaar oud en inmiddels, door alles wat erop is geïnstalleerd, erg traag geworden. Bovendien vertoont hij sinds ruim een jaar vreemde internetproblemen. Hoewel hij pal naast de modem staat, beweert hij regelmatig dat hij geen draadloze netwerken kan vinden en als hij wel verbinding heeft, doet hij er soms een uur over om een e-mail met bijlage (hoe klein ook) te versturen. Waarna ik soms van de geadresseerde hoor dat die de mail in vijfvoud heeft ontvangen.

Ruim een jaar geleden besloot ik daarom dat de laptop die ik op dat moment al een half jaar in mijn bezit had mijn werkcomputer zou worden. Dat ging heel goed. Zo goed, dat ik mijn pc vrijwel nooit meer gebruikte. De laptop stond vaak van ‘s morgens 9 tot ‘s avonds 12 uur of nog later aan. Als ik niet werkte, dook dochterlief er snel achter om te internetten of te gamen. Al dat intensieve gebruik kon nooit goed zijn en dat bleek aan het begin van deze zomer. De laptop begon kuren te vertonen. Niet alleen werd hij steeds sneller gloeiend heet (ventilator kapot?), maar ook bleef hij regelmatig hangen en moest ik hem soms wel zes keer achter elkaar opstarten voordat hij het eindelijk deed.

Om te voorkomen dat hij het op een dag echt zou begeven en ik dan niets zou hebben om op terug te vallen, besloot ik dat er een nieuwe laptop bij moest komen. Eind juli kwam die er en half augustus begon ik erop te werken. Supersnel en een zegening om op te werken na al die kuren van zijn voorganger. Maar er kwam al snel een eind aan die zegening toen hij vorig weekend opeens elke keer bij het opstarten een uitgebreide schijfcontrole ging uitvoeren en vervolgens alweer heel snel bleef hangen als ik alleen maar een beetje op internet aan het surfen was. Aan het einde van het weekend was het écht voorbij en wilde hij helemaal niet meer starten.

Toen heb ik ten einde raad toch maar hulp van buiten ingeroepen. Maandagochtend heb ik hem voor een spoedreparatie ingeleverd bij een winkel in de buurt. Daar dachten ze hem diezelfde dag wel hersteld te kunnen hebben, maar dat duurde even wat langer. De vaste schijf bleek beschadigd te zijn en moest worden vervangen. En natuurlijk had ik geen back-up, want met zo’n nieuwe computer verwachtte ik geen problemen… Gelukkig was mijn werkmap zo’n beetje de enige die nog gered kon worden. Woensdagmiddag kreeg ik mijn laptop terug, met alleen Windows erop. De rest zou ik allemaal zelf opnieuw moeten installeren.

Maar zover ben ik niet eens gekomen. Gisteren klikte ik nietsvermoedend op een filmpje van een van mijn Facebook-contacten en kreeg ik de melding dat ik Flash moest installeren. De alarmbellen die ik had moeten horen, klonken niet, want er was immers nog niets geïnstalleerd? Dus klikte ik door, ook toen het niet meteen goed ging. En voordat ik het wist had ik een virus te pakken. Want ja, ook nog geen antivirusprogramma geïnstalleerd hè? De ene stomme beginnersfout na de andere! Het nare van dat virus was, dat alle websites met antivirussoftware onbereikbaar waren. Dus via mijn andere laptop het gratis AVG gedownload en op een cd gebrand en het via die cd op de nieuwe laptop geïnstalleerd. Volledige scan gedraaid, één virus gevonden en verwijderd en klaar, zou je zeggen.

Niets is minder waar. Niet alleen zijn de antivirussites nog steeds onbereikbaar, maar nu kan ik ook andere sites niet meer openen. Morgen dus maar weer een ander antivirusprogramma erop loslaten en als dat niet helpt, toch maar weer terug naar de winkel.

En kijk, op dat soort momenten mis ik toch wel erg zo’n systeembeheerder die me een andere computer leent en me na een paar dagen gewoon mijn gerepareerde computer mét alle relevante software terugbrengt…

Vertalen verboden

Waarom zou iemand een bord bedenken om vertalen te verbieden? Het lijkt bizar. Zou het een vertaalfout zijn (waarmee het wel erg ingewikkeld wordt: vertalen is verboden, dus vertalen we het maar verkeerd)? Gezien op failblog.org:

fail owned pwned pictures
see more Fail Blog

Maar de werkelijkheid is nog vreemder, als ik failblogger-1 en failblogger-2 op deze site mag geloven: de bovenste regel is Tsjechisch en betekent letterlijk ‘Verboden te tolken’. Het bord staat bij een aantal toeristische attracties in Tsjechië waar rondleidingen met een gids worden gegeven. Dat kan in het Tsjechisch of in een andere taal en om te voorkomen dat niemand voor de duurdere andere talen kiest, is het verboden om de Tsjechisch-sprekende gidsen te vertalen…

Geleerd (2)

Ik heb een op alle fronten drukke en soms hectische week achter de rug. Een week waarin ik natuurlijk ook weer van alles heb geleerd, over werk, privé en nog veel meer. In min of meer chronologische volgorde:

  • Ook een kleine noordelijke provincie kan volledig op zijn kop staan als er 198 wielrenners komen starten in een Spaanse wielerronde.
  • Het is best gezellig om met je halve wijk naar een etappe uit zo’n wielerronde te kijken als die toevallig bijna bij je huis langs komt, maar anderhalf uur wachten voor twee keer een halve minuut wielrenners kijken is wel lang.
  • Wat fijn dat er zoveel geïnteresseerden waren op de eerste ‘inlooprepetitie’ van dit koorseizoen, maar waar blijven de mannen?
  • SDLX doet nog steeds zo af en toe erg vervelend met bestanden die ik heb vertaald. En het is niet leuk als honderd van de vierhonderd bestanden die je hebt vertaald opeens niet meer geopend kunnen worden.
  • ‘s Morgens een schoolactiviteit begeleiden, na schooltijd je kind en een vriendinnetje naar een activiteit taxiën, ‘s avonds naar een informatieavond van school en tussendoor ook nog eens 2500 woorden vertalen, is nogal veel voor één dag. Dat vergt een wat betere planning.
  • Fietsen met een groep van 30 kinderen van 8-10 jaar is een hele onderneming en kan zelfs (bij de kinderen) flinke builen tot gevolg hebben.
  • Het Drents Museum heeft dit jaar een erg leuk basisschoolproject ter gelegenheid van de 200 jaar stadsrechten van Assen en ik ben blij dat ik twee dagen achter elkaar hulpmoeder mocht zijn om erbij te kunnen zijn (al moest ik er twee keer voor naar de stad fietsen met die 30 kinderen).
  • De volgende keer dat me 38.000 woorden Sales-teksten ter vertaling worden aangeboden, moet ik wat langer nadenken voordat ik de opdracht aanneem. Trainingsmateriaal voor vertegenwoordigers is niet het meest interessante werk dat ik kan bedenken.
  • Wat is het heerlijk rustig als je dochter onverwacht op een vrijdagavond bij haar vriendinnetje blijft logeren!

Dagindeling

Hoewel ik heel veel goede redenen had en heb om een thuiswerkende vertaler-moeder te worden en te blijven, vraag ik me af en toe toch wel eens af of ik niet iets verkeerd doe. Als ik bijvoorbeeld het artikel “Zo doe ík het” lees in de Kids Special van Margriet. In het artikel vertellen twee moeders van drie kinderen, de een parttime werkend, de ander niet werkend, hoe ze hun dag indelen. En dan kan ik natuurlijk niet anders dan vergelijken. Een paar voorbeelden:

10.00 uur
De parttime werkende moeder is om 7.00 uur opgestaan, heeft een was uit de droger gehaald, kleren voor iedereen uitgezocht, de kinderen wakker gemaakt, broodtrommeltjes klaargemaakt, wat geholpen met aankleden en de kinderen op de fiets naar school gebracht. Ze zit al vanaf 9.00 op haar werk achter haar computer.
De niet-werkende moeder is ook om 7.00 uur opgestaan, heeft de kinderen wakker gemaakt, kleren uitgezocht, tassen gevuld en is naar school gefietst. Ze heeft op school haar zoon een kwartiertje geholpen met lezen en nog wat met hem nagekletst. Vervolgens heeft ze thuis een was aan de droogmolen gehangen en heeft ze met haar man (die een eigen slagerij heeft) koffie gedronken en gebak gegeten.
Ik ben ook om 7.00 uur opgestaan, heb mijn kind wakker gemaakt, ons ontbijt klaargemaakt, haar fruittas gevuld en haar lopend naar school gebracht. Met juf overlegd over twee activiteiten later deze week waarbij hulpouders nodig zijn. Weer thuis had ik net even tijd om mijn computer aan te zetten, mijn mail van gisteren te ordenen en een planning voor vandaag te maken en toen moest ik alweer de deur uit om manlief naar de plek te brengen waar hij op dinsdag een behandeling volgt. Thuis hang ik een was aan de waslijn en vanaf 9.45 uur zit ik weer achter mijn computer.

13.30 uur
De parttime werkende moeder heeft tot 12 uur gewerkt, haar kinderen van school gehaald, met ze gegeten en ze weer naar school gebracht. Ze zit inmiddels alweer tien minuten op haar werk.
De niet-werkende moeder heeft eten gekookt, haar kinderen van school gehaald en met ze gegeten, heeft de twee oudsten weer naar school gebracht en heeft even gelezen met de jongste, die vanmiddag vrij heeft en een vriendje op bezoek krijgt.
Ik heb wat er over was van de ochtend besteed aan twee kleine tussendoorklussen die langer duurden dan verwacht en het proberen op te lossen van een probleem met een opdracht die ik gisteren heb geleverd. Ruim honderd van de vierhonderd bestanden die ik heb vertaald, zijn beschadigd geraakt door een vreemde fout van de vertaalsoftware. Ik mail heen en weer met mijn klant om een oplossing te bedenken en krijg intussen van de ‘tussendoorklant’ bericht dat er voor een van zijn bestanden een update is gekomen. Zo duurt het allemaal nog langer. Door alle stress besluit ik wat eerder met mijn middagpauze te beginnen en even naar de winkel te gaan voor verse broodjes en lekker beleg. Ik heb mijn dochter van school gehaald, met haar gegeten, de afwasmachine uit- en weer ingeruimd en dochter weer naar school gebracht en zet me nu met frisse tegenzin weer achter de computer.

24.00 uur
De parttime werkende moeder heeft tot 15.10 uur gewerkt en heeft de rest van de middag doorgebracht met kinderen van school halen en naar activiteiten brengen, de was, eten koken en met de kinderen eten. Wat ze tussen etenstijd en bedtijd doet, vermeldt het verhaal niet, maar later brengt ze haar kinderen naar bed en leest ze allemaal uit een eigen boek voor. Ze neemt een uurtje de tijd om de rommel in huis op te ruimen, drinkt een half uurtje koffie op de bank, gaat ‘s avonds laat nog naar de supermarkt en zit daarna nog een uur op de bank met de krant en een glas wijn. Om 24.00 uur gaat ze naar bed.
De niet-werkende moeder werkt twee uur in de tuin terwijl haar zoontje voetbalt met zijn vriendje. Haar andere twee kinderen komen zelf uit school, ze voorziet ze van limonade en zit vervolgens anderhalf uur in de zon. Ze eet een boterhammetje met haar kinderen en gaat met de jongste naar zwemles. Als ze weer thuis zijn, eet ze nog een keer een boterham, maar dit keer met haar man. Ze brengt haar jongste kind naar bed, helpt de middelste met zijn huiswerk en belt wat andere ouders om iets te organiseren. Van 21.00 uur kijkt ze televisie, met koffie en een likeurtje, en om 24.00 uur gaat ook zij naar bed.
Ik ben tot half 3 bezig om mijn problemen op te lossen en kan dan eindelijk beginnen aan mijn eigenlijke werk van vandaag. Ik heb een tussendeadline voor een grote opdracht en moet eigenlijk vandaag het eerste grote bestand leveren. Maar daarvoor moet ik nog wel een paar duizend woorden vertalen. Als ik vanmorgen om 9 uur had kunnen beginnen, zoals gepland, zou dat geen probleem zijn geweest. Nu zie ik het somber in. Om 15.10 uur spring ik in de auto, op weg naar school. Ik wacht vijf minuten in de regen op het schoolplein en ga dan samen met dochterlief haar vader ophalen, die al vanaf 15.00 uur klaar is met zijn behandeling. Onderweg zitten alle stoplichten tegen en natuurlijk gaan ook de spoorbomen net voor onze neus dicht. We doen twintig minuten over een rit die normaal 10 minuten duurt. Om kwart voor 4 zijn we weer thuis. Ik ben uitgeput en ga even op de bank liggen. Om half 5 schrik ik wakker van de telefoon: de organisator van een muziekfestival wil een optreden plannen van het koor waarvan ik secretaris ben. Als we zijn uitgepraat, ga ik toch maar weer aan het werk, moe of niet. Eten koken laat ik over aan mijn man, die flink moet improviseren omdat ik geen tijd heb gehad om echte boodschappen te doen. Na het eten vertrek ik meteen weer naar mijn werkkamer. Ook het naar bed brengen van mijn dochter moet ik dit keer overlaten aan haar vader. Tot middernacht doe ik een poging om mijn deadline te halen, maar dat lukt niet. Het werk is saai en ik ben moe, dus ik laat me te vaak afleiden door e-mail en internet. Tussendoor pauzeer ik een paar keer vijf of tien minuten samen met mijn man. Om middernacht hou ik het voor gezien. Ik doe nog een rondje e-mail en internet, schrijf een blogje en rol om 0.30 uur mijn bed in.

Het huis is nog een puinhoop, mijn deadline is niet gehaald, mijn dochter klaagde dat ik vandaag te weinig tijd voor haar had en ik ben uitgeteld. Wat doe ik verkeerd?