Category Archives: Vertalers in de media

Nee, niet iedereen kan vertalen

Bij alle commotie vandaag over het nieuws over de prins wordt er o.a. op Twitter ook gepraat over de slechte vertaling van de tekst die werd voorgelezen door de Oostenrijkse arts. Die vertaling gebeurde niet ter plekke en degene die hem uitsprak was geen tolk. In plaats daarvan was een Nederlandse arts, die aan zijn uitspraak te horen al enige tijd in Oostenrijk woont, gevraagd om de Nederlandse vertaling voor te lezen. Ik vermoed dat hij die vertaling ook zelf snel in elkaar heeft geflanst, zonder professioneel advies te vragen.

Eigenlijk verwijt ik het die arts zelf niet eens. Ik denk dat hij daar ook maar is neergezet omdat hij toevallig zowel arts als Nederlander was. Maar die Universitätsklinik Innsbruck is een gerenommeerd ziekenhuis dat, volgens wat ik heb gelezen, gewend is om om te gaan met prominente patiënten. Is er bij hun Pressedienst dan niemand op het idee gekomen om de verklaring door een echte vertaler te laten vertalen, of om op zijn minst de vertaling van die arts door een professional te laten nakijken? Was de RVD niet betrokken bij het opstellen van de verklaring? Die hadden dan toch kunnen corrigeren?

[Update 16:27 uur: de RVD heeft de verklaring inmiddels gepubliceerd op de website van het Koninklijk Huis, inclusief een Nederlandse en een Engelse vertaling. Over de Nederlandse vertaling staat er fijntjes bij: “deze tekst kan vanwege de leesbaarheid op onderdelen licht afwijken van de letterlijk uitgesproken tekst”.)

In ieder geval blijkt maar weer dat twee talen spreken en expert zijn op een bepaald vakgebied niet per se genoeg is om een goede gespecialiseerde vertaler te zijn…

Een filmpje van de persconferentie:

Op de website van RTL Z staat de Nederlandse verklaring, en daar staat boven: “Letterlijke tekst”. Wat daaronder volgt is echter allesbehalve de letterlijke tekst. Er is het een en ander in veranderd om er wél goed Nederlands te maken.

Wat er in het Duits werd gezegd (door mij getranscribeerd, dus er kunnen wat foutjes in staan), wat de Nederlandse arts ervan maakte en hoe RTL Z het uiteindelijk heeft gebracht:

Prinz Friso ist am 17. Februar um 14 Uhr in die Innsbrucker Klinik eingeliefert worden. Der Prinz ist zuvor in Lech von einer Lawine verschüttet worden. Die Verschüttungszeit ist mit zirka 25 Minuten dokumentiert. In der Universitätsklinik Innsbruck ist er über den sogenannten Shockraum für die Erstversorgung sofort in die traumatologische Intensivstation überstellt worden. Diese Einrichtung ist spezialisiert für schwerstverletzte Patienten und anderen Lawinenopfer. Sie werden dort mit sehr großen medizinischen und technischen Aufwand behandelt. Der Leiter ist Doktor Wolfgang Koller. Vielleicht zuerst die Übersetzung und dann Doktor Koller.
Prins Friso werd op 17 februari om ongeveer 2 uur namiddag met de noodartshelikopter naar de Klinik in Innsbruck gebracht. Daarvoor was de patiënt in Lech onder een lawine gekomen. Hij was ongeveer 25 minuten bedolven. In het universiteitsziekenhuis Innsbruck werd prins Friso in de shockruimte eerst verzorgd en dan meteen naar het traumatologische intensiefafdeling gebracht. Deze afdeling is gespecialiseerd zwaargewonde patiënten en lawineslachtoffers met de grootste medicinische en technische hulpmiddelen te behandelen. Dokter Wolfgang Koller is hoofd van deze afdeling.
(Dit stukje is door RTL Z niet vertaald.)

Guten Tag, meinen sehr geehrten Damen und Herren.
Goedendag.
Goedemiddag dames en heren.

Wie werden Sie im Folgenden über den Ablauf vom Behandlung und Diagnose an unsere Klinik unterrichten. Unsere Station würde bereits vor Eintreffen des Patienten informiert und wir konnten alles für seine Ankunft vorbereiten.
Ik bericht over de afloop op de afdeling Intensiefstation. Onze afdeling werd vooraf geïnformeerd dat de patiënt onderweg was en zo konden wij voor zijn komst alles goed voorbereiden.
We willen u over het verloop van de behandeling en de diagnose informeren. Onze afdeling is voor de binnenkomst van de patiënt geïnformeerd en we hebben alles voor de patiënt kunnen voorbereiden.

Nach längere Reanimation am Unfallort wurde Prinz Friso an die Innsbrucker Klinik eingeliefert. Durch die lange Zeit unter dem Schnee wurde sein Gehirn lange Zeit nicht ausreichend mit Sauerstoff versorgt.
Na een langdurige reanimatie in Lech werd prins Friso in de Klinik in Innsbruck opgenomen. Door de lange tijd onder de sneeuw werden zijn hersenen niet genoeg met zuurstof verzorgd.
Na een lange reanimatie op de plek van het ongeval werd prins Friso naar de kliniek in Innsbruck gebracht. Door de lange tijd onder de sneeuw hebben zijn hersenen niet genoeg zuurstof gekregen.

Es kam in der Folge zu einem Herzstillstand die etwa 50 Minuten andauerte. In diesem gesamten Zeitraum musste der Patient reanimiert werden.
Daardoor is het tot een stilstand van het hart gekomen. Deze heeft ongeveer 50 minuten geduurd. Gedurende heel deze tijd werd de patiënt gereanimeerd.
Als gevolg daarvan kreeg hij een hartstilstand die ongeveer vijftig minuten heeft geduurd. Gedurende die tijd moest de patiënt gereanimeerd worden.

Fünfzig Minuten Reanimationszeit ist sehr, sehr lange. Man kann auch sagen: zu lange. Unsere Hoffnung bestand darin, dass die begleitende milde Unterkühlung des Patienten noch für einen gewissen Schutz des Gehirns gesorgt hätte. Diese Hoffnung wurde leider nicht erfüllt.
Vijftig minuten reanimatie is zeer lang. Men kan ook zeggen: te lang. We hadden de hoop dat de lichte onderkoeling van de patiënt zijn hersenen voor al te grote beschadigingen zouden beschermen. Deze hoop werd helaas niet vervuld.
Vijftig minuten reanimeren is heel lang. Je kunt ook zeggen te lang. We hadden de hoop dat de lichte onderkoeling van de patiënt de hersenen nog enigszins beschermd had. Die hoop was helaas vergeefs.

Seit einer Woche hat jetzt ein Team von Spezialisten um das Leben von Prinz Friso gekämpft. Gestern was es zum ersten Mal möglich eine MRT-untersuchung ohne Gefahr für den Patienten durchzuführen.
Een week lang heeft een team van specialisten om het leven van prins Friso gevochten. Gisteren was voor de eerste keer een MRT-onderzoek mogelijk zonder de patiënt extra gevaren uit te zetten.
Een week lang heeft een team van specialisten voor het leven van prins Friso gevochten. Gisteren was het voor het eerst mogelijk om een MRT-scan te maken zonder gevaar voor de patiënt.

Seit diese Untersuchung und den letzten neurologischen Tests die wir gestern noch durchgeführt haben, wurde klar dass das Sauerstoffmangel massive Schäden im Gehirn des Patienten verursacht hat.
Sinds deze onderzoekingen en de laatste neurologische tests van gisteravond is het duidelijk dat het tekort aan zuurstof tot massieve beschadiging van de hersenen van de patiënt geleid heeft.
Na dit onderzoek en de laatste neurologische testen van gisteren werd duidelijk dat zuurstofgebrek tot ernstige hersenbeschadiging heeft geleid.

Es kann derzeit nicht mit Sicherheit gesagt werden ob Prinz Friso jemals wieder das Bewusstsein erlangen wird. Auf jeden Fall wird eine neurologische Rehabilitation Monate wenn nicht Jahre in Anspruch nehmen.
Op dit moment kan niet worden voorspeld of hij ooit weer tot bewustzijn zal komen. In ieder geval zal de neurologische revalidatiefase maanden of zelfs jaren duren.
Het kan niet met zekerheid gezegd worden of prins Friso ooit weer bij bewustzijn zal komen. In elk geval zal een neurologische revalidatie maanden of jaren duren.

Die Familie von Prinz Friso wird jetzt eine geeignete Einrichtung zur Rehabilitation suchen.
De familie van prins Friso gaat nu eerst naar een geschikt revalidatiecentrum zoeken.
De familie van prins Friso zal nu een geschikt revalidatiecentrum zoeken.

Ik heb de leukste baan!

vkbanen.nl, de banensite van de Volkskrant, heeft een rubriek met de naam Leukste Baan. Na o.a. een regelfee voor kinderen, een radiocoach voor deejays en presentatoren, een attractieontwerper voor de Efteling en Disney en een fashion editor bij een modetijdschrift is het vandaag de beurt aan nog zo’n leuk en spannend beroep: vertaler!

Aan het woord komt Milou Baan, een freelance tolk en vertaler die in Frankrijk woont. En een collega-WAHM, zo blijkt uit het artikel:

Ik werk parttime; naast mijn werk run ik het huishouden. Als ik even vrij ben, ga ik achter de computer zitten. Zodra de kinderen thuiskomen, richt ik me op hen. Vaak begin ik rond negen uur ‘s ochtends en soms eindig ik om twaalf uur ‘s avonds, afhankelijk van de deadline van een klus.

Hoe dan ook, tot de volgende aflevering uit de serie kan ik me er een poosje over verheugen dat ik de Leukste Baan heb!

Disney op een drukke dag

Het is weer eens zo’n typische hectische WAHM-week. Ik heb een redelijk grote opdracht waaraan ik maandag ben begonnen en die vrijdag pas af hoeft te zijn, maar de klant wil graag iedere dag voor 17.00 uur een deellevering van een bepaalde grootte hebben. Nu heb ik het overdag zo druk met allerlei andere dingen dat ik vaak pas na het avondeten een poosje geconcentreerd kan doorwerken, dus 17.00 uur is een lastige tijd voor deadlines. Daar komt bij dat het nog steeds vrijwel elke nacht sneeuwt, zodat ik mijn ochtend meestal begin met een kwartiertje sneeuwruimen, gevolgd door wat andere huishoudklusjes, want anders blijven die de hele dag liggen. Daarna begint mijn werkdag pas. Ik lees eerst de mail die er de afgelopen nacht is binnengekomen. Vervolgens neem ik alle mail van de afgelopen dag (en op maandag van de hele afgelopen week) door, archiveer afgehandelde berichten, beantwoord mailtjes die de dag ervoor in de drukte zijn blijven liggen en werk mijn planning bij. Dan nog snel even op wat nieuwssites kijken of er belangrijk nieuws is. Dat hele ritueel duurt ook al gauw een half uur en meestal is het dan ook al minstens 10.00 uur als ik mijn eerste woord van de dag vertaal, wat betekent dat ik hoogstens anderhalf uur over heb voordat ik de deur weer uit moet om dochterlief van school te halen.

Zo ook vandaag. Rond 10.15 uur begon ik met vertalen, maar helaas nog niet aan de grote opdracht voor deze week. Er waren, zoals elke dag deze week, nog wat kleine tussendoorklusjes voor mijn vaste projecten. Toen ik om 12.00 uur naar buiten ging, had ik nog niet de helft gedaan van wat ik aan die grote opdracht had moeten doen. En het was woensdagmiddag, dus moest ik na de lunch dochterlief naar een activiteit brengen, die anderhalf uur duurde. Ik had geen zin om de stress van de dag nog groter te maken door me in de tussentijd naar huis te haasten, dus bleef ik op haar wachten. Als ik wat beter georganiseerd was geweest, had ik mijn werk op mijn laptop gezet en had ik ter plekke rustig kunnen werken. Maar dat was dus niet het geval. In plaats daarvan las ik verder in een meegebracht boek (Teerbemind van Gillian Flynn, zie mijn leeslijst). Na een uurtje was dat uit en moest ik het, bij gebrek aan interessante tijdschriften, doen met een rondslingerende Metro.

Daar verwachtte ik niet veel interessants in, aangezien ik vandaag al een krant had gelezen en me in de tussentijd via internet op de hoogte had gehouden. Maar ik werd verrast met een artikel over de nieuwste Disney-film, The Princess and the Frog. Ik ben niet vreselijk geïnteresseerd in Disney, maar in dit geval ging het artikel niet zozeer over de film zelf, maar over de Nederlandse vertaling ervan. De vertaler, Hanneke van Boggert, die al vijftien jaar Disney-films blijkt te vertalen, vertelt over hoe lastig het is om films te vertalen. Nu weet ik dat natuurlijk allang vanuit mijn eigen ondertitelervaring, maar het vertalen van de onvermijdelijke Disney-songs blijkt extra complicaties op te leveren.

Zo heeft Van Bogget lang zitten zwoegen op de vertaling van het lied ‘Friends on the Other Side’. Hier zit een beeldgrap in over het groen van een kikker en de groene Amerikaanse dollar. “In Nederland zegt groen helemaal niets over geld”, zegt Van Bogget, “dus het enige wat er dan op zit is een stapje terug te gaan in de film en een karakter alvast iets te laten zeggen over groen geld zodat ik dit toch in het lied kan laten.”

(Het hele artikel is terug te lezen op de website van de krant.)

(Blijkbaar zijn de filmmakers van Disney nog niet zo goed opgevoed als de ontwikkelaars van de grote softwarebedrijven. Toen ik jaren geleden begon met het vertalen van software en het proces van softwarelokalisatie nog in de kinderschoenen stond, deden wij als vertalers erg ons best om de ontwikkelaars op te voeden. Wij gaven voortdurend feedback over dingen die erg lastig te vertalen waren. Ook toen al waren er bij het bedrijf waar ik werkte regels waaraan die ontwikkelaars zich moesten houden om het vertaalproces niet al te moeilijk te maken. Want één snel geprogrammeerd regeltje code in de software kan, als het lastig te vertalen is, vertalers van 15 of meer taalversies al gauw een uur hoofdbrekens opleveren. En dan lopen de vertaalkosten snel op. Een van die regels was en is dat erg land- of cultuurspecifieke voorbeelden vermeden moeten worden. Geen rode Amerikaanse brievenbus met een vlaggetje als symbool voor e-mail dus, maar gewoon een internationaal herkenbare envelop. En geen verband tussen een groene kikker en een groen dollarbiljet. Maar dit terzijde.)

De activiteit liep uit en natuurlijk was het daarna bij de Aldi, waar ik snel wat boodschappen moest doen, weer eens druk met alleen maar mensen met overvolle boodschappenkarren voor me in de rij. Ik wond me nog even op over de ondoordachtheid van de kassières toen ‘mijn’ kassa werd gesloten terwijl ik mijn boodschappen al op de band had staan en er verderop een nieuwe kassa werd geopend waar iedereen die achter mij stond mee naartoe mocht. Ik had al tien minuten staan wachten en moest nog minstens vijf minuten wachten tot de mensen voor mij eindelijk klaar waren, maar degene die net vijf seconden achter mij stond, was meteen aan de beurt. Dat kan ik op zo’n moment dan even niet zo goed hebben…

Maar goed, ik moest ook nog even langs het tuincentrum voor een hardere bezem met een langere bezemsteel om het sneeuwruimen wat ergonomischer te maken. Uiteindelijk was ik net na 16.00 uur weer thuis. Meteen door naar mijn kantoor, hard doorgewerkt en om 16.58 uur kon ik het grootste deel van mijn quotum voor vandaag leveren. Koken, eten en wat kwaliteitstijd met dochterlief doorbrengen. Om 19.00 uur gingen we gezellig met z’n drietjes in bed tv kijken, waar ik prompt in slaap viel van alle vermoeienissen. Een uur later maakte dochterlief me wakker omdat ze zich ziek voelde. Haar voorzien van kinderparacetamolletjes, een nat washandje en een berg knuffels en kusjes.

Moe en gestresst sleepte ik mezelf nog een laatste keer naar zolder, om mijn mail te lezen en mijn pc uit te zetten. De hoofdklant van deze week mailde me dat zijn editor gisteren wat meer slordigheidjes dan normaal in mijn werk had gevonden en dat hij dan liever had dat ik minder woorden stuurde. En ook dat kan ik na zo’n dag dan even niet zo goed hebben…